Mauro Benigno | Murat Özgürtaş ile ESBAŞ Ege Serbest Bölgesi üzerine bir saha röportajı
Türkiye’de iş kurmak ya da üretim yatırımı yapmak isteyen yabancı şirketlerle konuştuğumda ilk refleks çoğu zaman aynı oluyor: “İstanbul’da mı başlamalıyız?”
Ben bu sorunun tek başına yeterli olmadığını düşünüyorum. Eğer amaç yalnızca bir satış ofisi açmak değil; üretmek, ihracat yapmak, tedarik zincirini yönetmek ve Türkiye’yi çevre pazarlara açılan bir operasyon merkezi olarak kullanmaksa, asıl soru “hangi şehir?” değil, “hangi yapı bize daha iyi çalışır?” olmalı.
Bu nedenle İzmir’de ESBAŞ Ege Serbest Bölgesi’ni yerinde değerlendirmek ve yatırımcıların gerçekten ne kazandığını daha iyi anlamak için ESBAŞ Yatırımcı İlişkileri Direktörü Murat Özgürtaş ile bir araya geldim.
Konuşmamız sadece vergi avantajları üzerine değildi. Üretim, ihracat, operasyonel verimlilik, İzmir’in İstanbul’a alternatif olarak neden ciddiye alınması gerektiği ve serbest bölgenin hangi şirketler için gerçekten anlamlı olduğu üzerine açık ve pratik bir sohbet yaptık.
Neden İstanbul değil de İzmir ve ESBAŞ?
Mauro Benigno: Murat, yabancı şirketler Türkiye’yi değerlendirmeye başladığında neredeyse her zaman önce İstanbul’a bakıyor. İzmir ve özellikle ESBAŞ neden aynı masada olmalı?
Murat Özgürtaş: İstanbul doğal olarak Türkiye’nin finans ve ticaret merkezi. Fakat üretmek, montaj yapmak, ihracata çalışmak ve operasyonu büyütmek isteyen bir şirket için denklem farklı olabiliyor. İzmir’in güçlü bir sanayi kültürü var; iş yapma koşulları daha yönetilebilir ve ihracat odaklı faaliyetler için konumu oldukça pratik. ESBAŞ da yalnızca hukuken tanımlanmış bir serbest bölge değil. Üretim ve uluslararası ticaret etrafında gelişmiş bir ekosistem.
Mauro Benigno: Yani mesele yalnızca “Türkiye’de nerede olmalıyız?” değil, doğru operasyon yapısını kurmak.
Murat Özgürtaş: Kesinlikle. Pek çok yabancı yatırımcı için daha doğru soru, nerede bir ofis açılacağı değil; büyümeyi, ihracatı ve uzun vadeli operasyonel verimliliği destekleyecek platformun nerede kurulacağı.
ESBAŞ’ı cazip yapan sadece vergi avantajı mı?
Serbest bölgeler dışarıdan bakıldığında çoğu zaman yalnızca “vergi avantajı” başlığıyla anlatılıyor. Oysa sahada çalışırken benim gördüğüm asıl fark, vergi avantajından önce operasyon modelinin nasıl değiştiği.
Türkiye’nin resmi yatırım çerçevesinde serbest bölgelerde gümrük vergisi ve KDV istisnaları bulunuyor. Üretim faaliyeti yürüten şirketler için kurumlar vergisi avantajları; belirli ihracat şartlarını sağlayan üreticiler için ücretlere ilişkin vergi istisnaları da söz konusu. Ancak bu teşviklerin uygulanabilirliği şirketin faaliyet türüne, ruhsatına ve ihracat modeline göre değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bir serbest bölgeyi sadece “ne kadar vergi ödemem?” sorusuyla analiz etmek eksik kalır. Doğru soru; gümrük, hammadde, stok, üretim, ihracat, nakit akışı ve teslim süreleri birlikte ele alındığında toplam operasyon ne kadar verimli hale geliyor?
Mauro Benigno: Birçok yatırımcı serbest bölgeleri hâlâ öncelikle bir vergi aracı olarak görüyor. ESBAŞ’ın gerçek operasyonel değeri nedir?
Murat Özgürtaş: Vergi tarafı elbette önemli. Ama asıl avantaj, serbest bölge yapısının operasyonun tamamındaki sürtünmeyi azaltabilmesi. Üretim girdilerinin ithalatı, gümrük süreçlerinin yönetimi, ihracat akışlarının organizasyonu ve üretimin ölçeklenmesi doğru serbest bölge yapısında standart bir modele kıyasla daha verimli ilerleyebilir.
Murat Özgürtaş: İhracat odaklı şirketler açısından bu, işin ekonomisini değiştiriyor. Sadece daha az vergi ödemek değil; daha iyi çalışan bir operasyon kurmak söz konusu.
Hangi şirketler ESBAŞ’ı ciddi biçimde değerlendirmeli?
Mauro Benigno: ESBAŞ hangi şirket profilleri için gerçekten anlamlı?
Murat Özgürtaş: Genellikle ihracat yönü güçlü olan şirketler. Üreticiler, sanayi tedarikçileri, teknik ürün geliştiren firmalar ve Türkiye’yi yalnızca iç pazar olarak değil, çevre ülkelere açılan bir üretim ve ihracat üssü olarak kullanmak isteyen işletmeler.
Benim danışmanlık perspektifimden baktığımda özellikle dört profil öne çıkıyor: Avrupa’dan nearshoring veya daha kısa tedarik zinciri arayan üreticiler; Türkiye’de üretim veya montaj kurup AB’ye ihracat yapmak isteyen şirketler; makine, komponent ve ara malı ithal eden sanayi işletmeleri; Türkiye’yi Balkanlar, Avrupa, Orta Doğu ve BDT pazarlarına bağlayan bölgesel bir merkez olarak kullanmak isteyen yabancı yatırımcılar.
Bu şirketlerde ESBAŞ’ın değeri yalnızca maliyet tarafında değil, üretim ile ihracatın aynı operasyon mantığı içinde kurulabilmesinde ortaya çıkıyor.
2026 güncellemesi: Ege Serbest Bölgesi neden hâlâ Türkiye’nin en güçlü ihracat platformlarından biri?
Röportajdan sonra rakamları tekrar güncelledim. Çünkü bir yatırım bölgesini değerlendirirken tanıtım metinlerinden çok, gerçek ticaret performansına bakmayı tercih ediyorum.
ESBAŞ’ın yayımladığı 2025 sonuçlarına göre Ege Serbest Bölgesi’nin toplam ticaret hacmi 6,3 milyar ABD dolarını aştı; ihracatı ise %11,9 artışla 3,26 milyar dolara ulaştı. Aynı kaynak, bölgenin 2025 boyunca İzmir ihracatının yaklaşık %24’ünü oluşturduğunu belirtiyor.
2026 performansı da güçlü devam ediyor. T.C. Ticaret Bakanlığı’nın Ocak–Temmuz 2026 verilerine göre Ege Serbest Bölgesi yedi ayda 1,963 milyar dolar ihracat gerçekleştirdi ve Türkiye’deki serbest bölgelerin toplam ihracatının %25,5’ini tek başına oluşturdu. Bu, bölgenin yalnızca İzmir için değil, Türkiye’nin katma değerli ihracat yapısı açısından da önemli bir üretim merkezi olduğunu gösteriyor.
İstihdam tarafında da ölçek dikkat çekici. Ticaret Bakanlığı verilerinde Ege Serbest Bölgesi’nde 2025 yılı için toplam 23.610 kişilik doğrudan istihdam görülüyor.
Kaynak: ESBAŞ – 2025 Ege Serbest Bölgesi ihracat performansı
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı – Ocak–Temmuz 2026 serbest bölge ihracatı
Bir yatırımcı için “ekosistem yoğunluğu” neden önemli?
Mauro Benigno: Buradaki avantajlardan biri yalnızca hukuki yapı değil, çevrenizde zaten üretim ve dış ticaret yapan şirketlerin bulunması diyebilir miyiz?
Murat Özgürtaş: Evet. Şirketler uluslararası ticaretin günlük operasyonun doğal bir parçası olduğu bir ortamda faaliyet göstermenin avantajını yaşıyor.
Bu kısa cevap aslında benim sahada en çok önem verdiğim noktalardan birini özetliyor. Yeni bir ülkeye girerken şirketlerin yaptığı en büyük hata, yalnızca kendi ofisini veya fabrikasını düşünmek. Oysa şirket; gümrük müşavirleri, lojistik sağlayıcılar, teknik personel, tedarikçiler, bankalar, kamu kurumları ve potansiyel müşterilerden oluşan bir çevrenin içine giriyor.
Hazır bir sanayi ekosisteminin değeri burada ortaya çıkıyor: yatırımcı her süreci sıfırdan icat etmek zorunda kalmıyor.
ESBAŞ yatırımın finansal geri dönüşünü nasıl etkileyebilir?
Mauro Benigno: Konuyu daha somut ele alalım. Yabancı bir yatırımcı ESBAŞ’ın finansal etkisini nasıl düşünmeli?
Murat Özgürtaş: Sadece maliyete değil, kurulan yapının geri dönüşüne bakmak gerekir. Doğru iş modelinde serbest bölge çerçevesi finansal performansı üç ana alanda iyileştirebilir: üreticiler için kurumlar vergisi verimliliği, gerekli ihracat eşiğini sağlayan üreticiler için ücret vergisi avantajı ve KDV ile gümrük tarafındaki verimlilik.
Murat Özgürtaş: Özellikle KDV ve gümrük yapısının işletme sermayesine ve sermayenin dönüş hızına doğrudan etkisi olabilir. Üretim odaklı bir çevre ve hazır altyapıyla birleştiğinde bu avantajlar şirketin başa baş noktasını ve operasyonel dayanıklılığını anlamlı biçimde etkileyebilir.
Ben burada yatırımcılara tek bir vergi oranı üzerinden karar vermemelerini tavsiye ediyorum. Toplam maliyet modeli hazırlanmalı: kira ve arazi, çalışan maliyeti, enerji, gümrük, lojistik, ithal girdi, stok finansmanı, sertifikasyon, yerel tedarik ve hedef pazara teslim süresi aynı tabloda değerlendirilmelidir.
İzmir’in İstanbul’a göre farkı nerede?
Mauro Benigno: ESBAŞ’ın ötesinde, İzmir’i uluslararası büyüme açısından stratejik yapan nedir?
Murat Özgürtaş: Türkiye’ye yalnızca İstanbul üzerinden bakan yabancı yatırımcılar İzmir’i çoğu zaman olduğundan daha az değerlendiriyor. Oysa üretim, ihracat ve uluslararası operasyonlar açısından İzmir’in güçlü bir sanayi tabanı, lojistik önemi, olgun bir iş kültürü ve teknik insan kaynağı var.
Benim açımdan İzmir’in en önemli avantajı, tek bir özelliğinin çok güçlü olması değil; birkaç kritik unsurun aynı anda bulunması. Sanayi altyapısı, liman ve hava ulaşımı, Ege Bölgesi’nin üretim ağı, Avrupa’ya yakınlık ve yaşam kalitesi birlikte değerlendirildiğinde, özellikle uzun vadeli ekip kuracak yabancı yatırımcılar için dengeli bir merkez ortaya çıkıyor.
Bu nedenle Türkiye’de uluslararası pazara giriş projelerinde İstanbul’u otomatik varsayım olarak kabul etmek yerine İzmir’i operasyon modeline göre ayrı değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum.
Serbest bölge yatırımında en sık yapılan hata
Bir serbest bölgenin avantajlı olduğunu öğrenip hemen şirket kuruluşu veya ruhsat sürecine geçmek doğru yaklaşım değil. Önce iş modelinin serbest bölge mantığıyla gerçekten uyumlu olup olmadığını test etmek gerekir.
Ben yatırım projelerinde şu sırayı tercih ediyorum: hedef müşteri ve ihracat pazarını doğrulamak; üretim ve ithal girdi akışını modellemek; Türkiye içi satış ile ihracat dengesini görmek; ihtiyaç duyulan faaliyet ruhsatını ve vergi/gümrük etkisini hesaplamak; ardından lokasyon, bina veya arazi kararına geçmek.
Özellikle teknik ürünlerde ürün sertifikasyonu ve mevzuat ile ithalat-ihracat yapısının yatırım modelinden ayrı düşünülmemesi gerekir.
ESBAŞ bir adres değil, doğru şirket için bir operasyon platformu
Mauro Benigno: O halde bir yatırımcı ESBAŞ’a bakarken en temel düşünce ne olmalı?
Murat Özgürtaş: Birçok yabancı yatırımcı için mesele yalnızca bir ofisin veya fabrikanın nerede açıldığı değil. Büyümeyi, ihracatı ve uzun vadeli operasyonel verimliliği destekleyen bir platform oluşturmak.
Bu röportajdan benim çıkardığım sonuç da bu oldu. ESBAŞ her şirket için otomatik olarak doğru seçenek değil. Türkiye’de yalnızca yerel satış yapmak isteyen veya serbest bölge yapısının operasyonel mantığına uymayan bir şirket için başka modeller daha doğru olabilir.
Fakat ihracat odaklı üretim, montaj, bölgesel dağıtım veya uluslararası tedarik zinciri kuran şirketlerde ESBAŞ ciddi biçimde incelenmesi gereken bir seçenek.
Türkiye’ye giriş kararını yalnızca “şirket açalım” seviyesinde bırakmamak gerekiyor. Doğru lokasyon, doğru hukuki yapı ve doğru operasyon mimarisi bazen yatırımın kendisinden daha belirleyici hale geliyor.
İzmir veya ESBAŞ’ta yatırım planlıyorsanız
Türkiye’de üretim, ihracat, tedarik veya bölgesel büyüme planlayan yabancı şirketlere pazar doğrulama, lokasyon seçimi, iş modeli, yerel partner ve tedarikçi arama, serbest bölge değerlendirmesi ve operasyon planlamasında destek veriyorum.
Amacım bir yatırımcıya ESBAŞ’ı “satmak” değil. Projeyi gerçek maliyetler, hedef pazar, operasyon akışı ve uzun vadeli büyüme açısından analiz ederek serbest bölgenin gerçekten doğru yapı olup olmadığını ortaya koymak.
Türkiye veya İzmir yatırım planınızı birlikte değerlendirebiliriz →
ESBAŞ Ege Serbest Bölgesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
ESBAŞ Ege Serbest Bölgesi hangi şirketler için uygundur?
Özellikle ihracat odaklı üreticiler, sanayi tedarikçileri, montaj operasyonları, Türkiye’yi Avrupa ve çevre pazarlara açılan bir üretim üssü olarak kullanmak isteyen yabancı şirketler ve nearshoring projeleri için değerlendirilmesi gereken bir seçenektir. Uygunluk, şirketin faaliyet ruhsatı, ihracat oranı, girdi yapısı ve Türkiye içi satış planıyla birlikte analiz edilmelidir.
ESBAŞ’ta faaliyet göstermenin temel avantajı nedir?
Vergi ve gümrük avantajlarının yanında en önemli unsur, üretim ve uluslararası ticaret için kurulmuş altyapılı bir ekosistem içinde çalışabilmektir. Bu yapı doğru şirketlerde gümrük süreçlerini, işletme sermayesini, ithal girdilerin yönetimini ve ihracat operasyonunu daha verimli hale getirebilir.
2026’da Ege Serbest Bölgesi’nin ihracat performansı nasıl?
T.C. Ticaret Bakanlığı’na göre Ege Serbest Bölgesi 2026’nın Ocak–Temmuz döneminde 1,963 milyar ABD doları ihracat gerçekleştirdi ve Türkiye’deki 19 serbest bölgenin toplam ihracatının %25,5’ini tek başına oluşturdu.
